Sinds jaar en dag wordt het beleidsveld van de regionale economie geteisterd door buzzwords en hypes. ‘Impact’ is er zo een, net als het ‘innovatiedistrict’ of ‘toekomstbestendige werklocaties’. Vaak gelanceerd in beleidsnota’s en omarmd door ambitieuze wethouders. En vaak ontbreken de concrete handvatten en actieplannen. Op dit moment zijn ecosystemen erg ‘hot’. Velen zien dit als het instrument om economieën vlot te trekken, gerichte strategische keuzes te maken en op te stuwen in de vaart der volkeren. Brainport Eindhoven is daarbij het ultieme voorbeeld, maar ecosystemen en bijbehorende speerpuntsectoren duiken nu in alle windstreken op. Menig bestuurder en beleidsmedewerker vraagt zich af: “Hoe kunnen wij die benadering vertalen naar onze gemeente of regio, met onze quadrupel helix?” En hoe leggen we link met onze ambities op het gebied van ‘brede welvaart’? Graag helpen wij een handje; met zes ecosysteem-boosters.
Check-in: waar hebben we het eigenlijk over?
Als eerste kan de vraag gesteld worden: waar hebben we het eigenlijk over bij die ecosystemen? En, wat heb je eraan als gemeente? We hadden toch al de clusters van Porter? Verschillende partijen hebben nagedacht over de belangrijkste onderdelen van een ecosysteem. Dit zijn bijvoorbeeld organisaties, zoals bedrijven, kennisinstellingen en onderwijs. Maar het gaat ook om aanvullende factoren zoals kapitaal, leiderschap, netwerken en het ondernemersklimaat. Essentieel is een sterke focus op innovatie en vernieuwing. Kortom, het is een systeem met veel elementen, onderlinge relaties en interactie, dat elkaar nodig heeft om goed te functioneren. Veelal zijn er ook een of meerdere trekkers aanwezig als kern of aanjager. Dikwijls speelt een universiteit of academisch ziekenhuis hierin een belangrijke rol. Regio’s met sterke ecosystemen zijn bijvoorbeeld Delft, Zuidoost-Brabant, Groot-Amsterdam en Leiden1. Een goed functionerend ecosysteem kan de lokale en regionale economie een boost geven. Niet alleen in termen van werkgelegenheid, maar ook door haar bijdragen aan de grote maatschappelijke transities, brede welvaart en ondernemerschap bijvoorbeeld.
1 De Entrepreneural Ecosystem-Index van Birch en Utrecht University (2024) meet de kwaliteit van regionale ecosystemen en rangschikt op basis hiervan veertig regionale ecosystemen voor ondernemerschap in Nederland.
Let wel, ecosystemen zijn vaak niet goed uitgewerkt.
Continu komen wij regio’s tegen die vol op het orgel gaan met meerdere ‘unieke’ ecosystemen en speerpuntsectoren, liefst aansluitend op thema’s zoals digitalisering, circulariteit, top-technologieën, waterstof of de eiwittransitie. Echter, wanneer wordt doorgevraagd naar de onderdelen van het systeem, de bedrijven die erbij horen en wat ze exact doen binnen welke ketens, blijft het nogal eens stil. Verder komt het voor dat partijen geacht worden samen te werken, maar nauwelijks een gezamenlijk belang hebben, of hier nog niet over hebben nagedacht. Danwel de focus ligt sec op een beperkt onderdeel van het systeem, zoals onderwijs. Het kan ook zijn dat er maar een of enkele spelers van formaat aanwezig zijn. Tja, is er dan überhaupt sprake van een ecosysteem? Het antwoord kan een harde nee zijn, hoe pijnlijk ook. Of het is er misschien wel, maar er is nog te weinig bekend over partijen deel uit maken van het systeem en wat de rollen zijn. Laat staan dat er goed bruikbare proposities op de plank liggen, of praktische uitvoeringsagenda’s.
